Herkomst van bespannen
Wandbespannen kent een lange voorgeschiedenis. In de vroege jaartelling worden al stroken textiel gebruikt om wanden te voorzien van een afwerking, eerst als voorhangsel en later als wandbespanning. Sinds de Romeinse tijd werden stoffen op de wanden gedrapeerd, opgehangen of gebruikt om delen van een vertrek af te schermen. In de Middeleeuwen werd textiel vooral gebruikt als wandbekleding op koorwanden van kerken en op wanden in paleizen. In die tijd waren textilia vrij kostbaar en werden vertrekken in het algemeen
eenvoudig ingericht en gestoffeerd. Dit verandert in de loop van de veertiende eeuw, wanneer er steeds rijker wordt gestoffeerd. Vooral bij festiviteiten worden de wanden voorzien van weefsels.
In de zestiende eeuw noemde men de kamerbehanger ‘tapezearius’. Het was een ambachtsman die in hoog aanzien stond en vaak aan het hof leverde. Bij feestelijke bijeenkomsten spande of hing hij, als vakkundig interieurdecorateur, de wandbekleding op. In de Renaissance werden de muren in woningen van veelal adellijke families voorzien van doorgaans gobelin weefsels die al dan niet werden vastgenageld.
Spannen van de ondergrond
In de loop der tijd werden stoffen niet alleen meer opgehangen maar voornamelijk gespannen. Enerzijds was de reden hiervoor dat de fraai gedecoreerde stoffen door het spannen beter tot
hun recht kwamen, anderzijds was het een vorm van bescherming voor de veelal kostbare stoffen. Daaruit hebben zich meerdere technieken ontwikkeld.
Een combinatie van houten raamwerk van tengellatten werd op de muur aangebracht met daarop betengeling, een drager van jute/linnen met grondpapier beplakt. Hierover konden wandtapijten, behangsels en bespanningen strak bevestigd worden. Stoffen die op baanbreedte werden geleverd, werden op patroon aan elkaar genaaid en vervolgens op de tengellatten gespannen. Door de ruimte achter deze bespanning ontstond een kunstmatige spouw waardoor luchtcirculatie mogelijk was. Tevens werd voorkomen dat de stoffen door het condens vocht van de koude muren werden aangetast.
Stoffen en papieren bespanning
In de loop der eeuwen is een breed scala aan materialen gebruikt om wanden mee te bespannen zoals floersbehangsels, velours d’Utrecht, wandtapijten, gobelins, gespannen goudleer, bedrukte katoenen stoffen en andere, meer goedkopere, materialen. Daarnaast werden er ook dure, handgeschilderde papiersoorten gebruikt om op de met grondpapier beplakte betengeling aan te brengen.
Vooral in de tweede helft van de negentiende eeuw raakte het bespannen van wanden met gedecoreerde stoffen uit de mode door de opkomst van behangselpapier. De papieren behangsels hadden dezelfde kleuren en dessins, maar waren goedkoper dan de textiele
spanstoffen. Het werd niet op rol, maar in velletjes geleverd die ongelijk van afmeting waren. Dit papieren materiaal was te duur voor de grote massa en kon alleen door beter gesitueerden betaald worden. De behanger, die ervaring had met het aanbrengen van tengellatten en het spannen van stoffen, zette de traditie voor het bespannen van de wanden voort, zij het nu met behanglinnen en papieren behangsels.
Door de industriële revolutie kwam machinaal vervaardigd behang beschikbaar. Desondanks was ook dit behang voor velen nog te duur. Veelal werden er lambriseringen toegepast en werden er wanden met witkalk of lijmverf beschilderd, die soms in een decoratieve schilderstechniek werden uitgevoerd. Pas in de twintigste eeuw werd er op grote schaal behang gebruikt, doorgaans geïmporteerd uit het buitenland.
Monumentaal erfgoed
Het Nederlands monumentaal erfgoed bezit een grote verscheidenheid aan goed bewaarde, authentieke wandbespanningen. Floersbehang is te bewonderen in kasteel Cannenburgh te Vaassen, handgedrukte behangvellen geplakt op linnen en vervolgens gespannen in het Meermanno Westreenianum museum te Den Haag. Gespannen goudleer is te bewonderen in het Rijnlandshuis te Leiden. In het Huis Doorn te Doorn zijn gespannen wandtapijten te zien. In museum Het Markiezenhof in Bergen op Zoom is geschilderd behang te bezichtigen, dat in panelen is aangebracht. Authentieke en zeldzame wandtapijten zijn te bewonderen in Kasteel de Haar in Haarzuilens.
